Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec

1 listopada
13 komentarzy

Na ostatni dzień października prognozy pogody zapowiadały przepiękną pogodę, nieco wyższe temperatury i dużo dużo słońca. Już z samego rana okazało się, że w Krakowie będzie nieco inaczej. Szaro, buro i mglisto, ale nie zniechęciło nas to do wycieczki, która była zaplanowana na ten dzień. Uwielbiam zamki i jak tylko usłyszałam, że wybieramy się na zwiedzanie nowego, byłam cała w skowronkach :D Efektem tego dnia będzie wirtualna wycieczka po Muzeum Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie i Zamku Lipowiec, na którą serdecznie Was zapraszam. 

Jadąc z Krakowa należy kierować się w stronę Babic, a tam – tuż za centrum trzeba skręcić w prawo. Zresztą skansen i zamek są oznakowane więc można tam trafić bez problemu. W sezonie letnim, czyli od 1 marca do 31 października, kompleks otwarty jest od 8:00 do 18:00, a w zimowym od 8:00 do 15:00. Cena biletu normalnego łączonego (skansen+zamek) wynosi 15 PLN. Naprawdę warto zobaczyć oba te miejsca.

nadwiślański park etnograficzny

Dzisiaj w skansenie można oglądać aż 25 obiektów, będących zabytkami architektonicznymi z różnych obszarów nadwiślańskich. Mamy tu zatem na przykład dom z Alwernii z 1825 roku, dom z Chrzanowa z 1804 roku, kuźnia z Liszek z II połowy XIX wieku, okazały kościół z Ryczowa z początku XVII wieku (najstarszy obiekt), domy bogaczy i biedoty czy dwór z Drogini z 1730 roku, w którym znajduje się rekonstrukcja wnętrz mieszkania zamożnej rodziny szlacheckiej. Na stronie Muzeum, można przeczytać o dworze:

„Ten typowo polski dwór został zbudowany w 1730 roku w Drogini (koło Myślenic) przez Adama Jordana, ówczesnego właściciela dóbr drogińskich. Po jego śmierci posiadłość często zmieniała właściciela. Drogińskiego dworu nie oszczędziły również wydarzenia rabacji galicyjskiej 1846 r., podczas której zginął tamtejszy dziedzic Dominik Dąbski. Sukcesję po zmarłym bracie przejęła Mariannna Dąbska żona Kazimierza Janoty Bzowskiego pieczętującego się herbem Nowina. Od tej pory dobra drogińskie przez prawie sto lat należały do rodziny Bzowskich, dla których dwór był domem mieszkalnym a zarazem stanowił centrum zarządzania dużym majątkiem. W 1945 roku majątek został znacjonalizowany i odtąd dwór służył różnym instytucjom, nieuchronnie popadając w ruinę.

W 1985 roku nastąpiła rozbiórka dworu w związku z budową dobczyckiego zbiornika wodnego. W roku 1996 resztki z dawnej świetności dworu, zostały zakupione przez Muzeum i przeniesione do Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie, gdzie w latach 2002-2006 dokonano rekonstrukcji obiektu w wyniku współpracy finansowej Województwa Małopolskiego, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wszystkich gmin powiatu chrzanowskiego. Dwór wraz z otaczającym go parkiem jako cenny zabytek wzbogacił ekspozycję budownictwa wiejskiego skansenu. Wnętrze dawnej siedziby szlacheckiej zostało zaadaptowane do potrzeb działalności muzealnej i komercyjnej. Część muzealną zaaranżowano na „Mieszkanie zamożnej rodziny szlacheckiej” w okresie od połowy XIX wieku do 1945 roku. Ekspozycja wnętrz dworskich obejmuje pięć sal: salon, pokój pani, pokój rezydentki, sypialnię i gabinet pana. Z dawnego wyposażenia dworu zachowały się jedynie portyk kamienny, część belek stropowych, stolarka okienna i drzwiowa oraz trzy piece kaflowe z początku XX wieku. Ich zróżnicowana kolorystyka była wyznacznikiem koloru ścian, tak jak to było w zwyczaju dawnych właścicieli dworu. Część komercyjna dworu obejmuje dwie duże sale przeznaczone na potrzeby działalności konferencyjnej, koncertowej i wystaw czasowych.”  (źródło: www.mnpe.pl)

 mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

Oprócz tego, że domki można oglądać z zewnątrz, do większości z nich można wejść do środka i podglądnąć jak tam kiedyś mogło być. Poniżej kilka zdjęć wnętrz. 

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

mnpe wygiełzów

Ze skansenu udaliśmy się na Zamek Lipowiec. Droga pod górę była bardzo malownicza za sprawą opadniętych liści, których było tutaj mnóstwo i tworzyły kolorowy dywanik.

zamek lipowiec

zamek lipowiec

Historia zamku sięga aż średniowiecza i wzmianki o nim dokonanej przez Jana Długosza. W tamtym czasie był on własnością rodziny Gryfitów. Na początku XIV wieku zamek był w posiadaniu biskupa krakowskiego Jana Muskaty, który przeciwstawiał się samemu Łokietkowi. Dalszą historię poznajcie z poniższego akapitu, pochodzącego z oficjalnej strony zamku.

„W źródłach historycznych odnotowano różne akcje zbrojne przeciw zwolennikom księcia. Kres walkom położyła koronacja Łokietka (1320). Do dzisiaj z tych czasów zachowała się niegdyś wolnostojąca okrągła wieża, której dolne partie pochodzą na pewno z drugiej połowy XIII i początku XIV w., studnia wykuta w litej skale i fragment przedbramia. W późniejszym okresie inicjatorami przekształceń, które dotyczyły korpusu zamku górnego i systemu obronnego byli biskupi Wojciech Jastrzębiec i Zbigniew Oleśnicki; tablice z ich herbami – Jastrzębiec i Dębno – zachowały się do dziś, wmurowane wtórnie w ścianę dziedzińca górnego. Powstało wtedy skrzydło zachodnie i północne, kaplica, kuchnia i kilka wnętrz reprezentacyjnych na wyższych kondygnacjach. O pobycie na zamku Zbigniewa Oleśnickiego zachowała się wzmianka z 1430 r., a w 1444 r. biskup wystawił tutaj przywilej dla księstwa siewierskiego. Z XV w. pochodzą udokumentowane fakty o użytkowaniu zamku jako więzienia. W 1437 r. Zbigniew Oleśnicki więził w lochu wieży opata Mikołaja z Buska. Ponadto Kazimierz Jagiellończyk oddał biskupom krakowskim władzę sądowniczą nad świeckimi poddanymi klucza dóbr lipowieckich. W XVI w. wzrasta znaczenie Lipowca jako więzienia. Przetrzymywano tu osoby podległe jurysdykcji duchownej na terenie diecezji krakowskiej. Duchowni bowiem nie podlegali sądom świeckim, lecz własnym, stanowym. Obok duchownych odpowiadających za przekroczenia prawa kanoniczego więziono też propagatorów i zwolenników szerzącej się w Polsce reformacji. W 1526 r. uwięziono w Lipowcu Macieja z Ropczyc, a w 1550 r. Franciszka Stankara, profesora Akademii Krakowskiej, znanego reformatora religijnego, zwolennika Zwinglego, współautora przekładu Biblii zwanej Brzeską. Z czasami pontyfikatu biskupów Jana Konarskiego i Andrzeja Zebrzydowskiego (XVI w.) wiąże się powiększenie cel więziennych, pojawienie się dwu półbaszt na drodze dojazdowej do przedzamcza. Przekształceniu uległ także rejon przedbramia. W sierpniu 1629 r. groźny pożar strawił całkowicie zabudowę przedzamcza, poczynił także szkody w zamku górnym. Odbudową zajął się biskup Jakub Zadzik. Poprawiono mury, odbudowano drugą basztę, na nowo pokryto dachy. Ze względu na zły stan zabudowy zamek przestał być siedzibą biskupów. Rolę tę przejął obszerny dwór u podnóża Lipowca. W 1655 r. zamek nie zdołał obronić się przed nowoczesną armią szwedzką. Po blisko dwuletnim pobycie generał Wirtza opuścił zamek – rozpoczął się długi okres upadku. Pobyt wojsk okupanta przyczynił się do znacznej dewastacji, stracił rolę rezydencji, bo nie mógł sprostać wymogom wygody i reprezentacji. Podźwignął się jeszcze w XVIII wieku, zaadaptowany do zmiennych funkcji przez biskupa Felicjana Szaniawskiego, który w 1720 r. przystąpił do odbudowy zamku przystosowując go na miejsce rekolekcji i dom poprawy dla księży. Opiekę nad nim powierzył konwentowi misjonarzy ze Stradomia. W 1780 r. dobra lipowieckie wraz z zamkiem przejęto na rzecz skarbu państwa. W 1809 r. strawił go kolejny pożar naruszając dachy i mury najwyższej kondygnacji i poważnie uszkodził istniejące wnętrza. W pierwszej połowie XIX w. dzierżawili go hr. Józef Hadziewicz, Wincenty Kędzierski i Jan Wiśniewski. W 1868 r. stał się własnością Antoniny Łąckiej, od której odkupili Lipowiec hrabiowie Donnersmark. Opuszczony i niszczejący zamek przetrwał w stanie ruiny do połowy lat pięćdziesiątych XX w., kiedy to uznano Lipowiec za obiekt zabytkowy. Prace konserwatorskie i wykopaliskowe przeprowadzono w latach 1961-1969, na zlecenie ówczesnego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie. Po zakończeniu prac konserwatorskich obiekt został włączony jako oddział do chrzanowskiego Muzeum a od 01.01.2007r. jest częścią Muzeum – Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie i Zamku Lipowiec. Z historii najnowszej wiadomo, iż rotmistrz Witold Pilecki po udanej ucieczce z obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, noc z 27/28 kwietnia 1943 spędził w okolicy Zamku Lipowiec.

Z wieży zamkowej można oglądać piękne widoki na okolicę, ale cóż – pogoda nam zdecydowanie nie sprzyjała, co możecie zobaczyć na ostatnim zdjęciu.

zamek lipowiec

zamek lipowiec

zamek lipowiec

zamek lipowiec

zamek lipowiec

zamek lipowiec

A może ktoś z Was był na Zamku Lipowiec i może opowiedzieć o widokach? :)

(Visited 1 630 times, 1 visits today)